TS. TRỊNH THANH TÂM
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
ThS. PHẠM XUÂN THÀNH
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Tóm tắt: Đổi mới phương thức lãnh đạo của Thành ủy Hà Nội đối với hệ thống chính trị thành phố là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo của Thành ủy trong bối cảnh mới. Trên cơ sở những vấn đề lý luận và thực tiễn về đổi mới phương thức lãnh đạo của Thành ủy Hà Nội đối với hệ thống chính trị thành phố, bài viết đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Thành ủy Hà Nội đối với hệ thống chính trị trong thời gian tới.
Từ khóa: hệ thống chính trị; Hà Nội; phương thức lãnh đạo; Thành ủy Hà Nội
RENEWING THE HA NOI PARTY COMMITTEE’S LEADERSHIP METHODS FOR THE CITY’S POLITICAL SYSTEM
Abstract: Renewing the Ha Noi Party Committee’s leadership methods for the city’s political system is an urgent requirement for enhancing the Party Committee’s leadership capacity in the new context. Based on the theoretical and practical issues concerning the renewal of the Ha Noi Party Committee’s leadership methods for the city’s political system, this article proposes a number of key solutions to continue renewing the Ha Noi Party Committee’s leadership methods for the city’s political system in the coming period.
Keywords: political system; Ha Noi; leadership methods; Ha Noi Party Committee
1. Đặt vấn đề
Phương thức lãnh đạo của Thành ủy Hà Nội đối với hệ thống chính trị là tổng thể cách thức, hình thức, cơ chế và quy trình Thành ủy sử dụng để định hướng, tổ chức, kiểm tra việc thực hiện chủ trương, bảo đảm sự lãnh đạo thống nhất, đồng thời tôn trọng chức năng, thẩm quyền, tính chủ động của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội. Đổi mới phương thức lãnh đạo là quá trình điều chỉnh cách thức, cơ chế, quy trình và lề lối lãnh đạo theo hướng khoa học, dân chủ, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, lấy kết quả thực tiễn làm căn cứ đánh giá.
Nội dung đổi mới phương thức lãnh đạo của Thành ủy Hà Nội đối với hệ thống chính trị tập trung vào sáu phương diện: (1) đổi mới việc xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện các nghị quyết, chỉ thị, kết luận và chủ trương lãnh đạo theo hướng đúng thẩm quyền, sát thực tiễn, rõ trọng tâm, khả thi cao; (2) đổi mới công tác tuyên truyền, vận động, thuyết phục, đối thoại, phát huy sự đồng thuận của Nhân dân; (3) đổi mới công tác tổ chức và cán bộ, nhất là sắp xếp tổ chức bộ máy, bố trí, sử dụng cán bộ và phát huy trách nhiệm người đứng đầu; (4) đổi mới công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật và kiểm soát quyền lực; (5) phát huy trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu; (6) đẩy mạnh cải cách hành chính trong Đảng, đổi mới phong cách lãnh đạo, phương pháp công tác, lề lối làm việc gắn với chuyển đổi số và lãnh đạo dựa trên dữ liệu.
Trong bối cảnh thế giới, trong nước biến đổi nhanh, cùng đặc thù của Thủ đô với yêu cầu ngày càng cao về quản trị đô thị, phát triển nhanh, bền vững, hiện đại, đổi mới phương thức lãnh đạo của Thành ủy Hà Nội đối với hệ thống chính trị thành phố có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của Thủ đô trong kỷ nguyên mới.
2. Thực trạng đổi mới phương thức lãnh đạo của Thành ủy Hà Nội đối với hệ thống chính trị
Thứ nhất, kết quả đạt được
Một là, Thành ủy lãnh đạo đổi mới xây dựng, ban hành văn bản chỉ đạo ngày càng cụ thể, kịp thời, sát thực tiễn Thủ đô. Thực hiện Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 17/11/2022 Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII “về tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng đối với hệ thống chính trị trong giai đoạn mới”, Ban Thường vụ Thành ủy đã ban hành Kế hoạch số 128-KH/TU ngày 19/01/2023 “thực hiện Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 17/11/2022 của Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII” và tiếp tục triển khai Chương trình số 01-CTr/TU ngày 17/3/2021 “về tăng cường công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, xây dựng Đảng bộ và hệ thống chính trị thành phố trong sạch, vững mạnh; đẩy mạnh cải cách hành chính giai đoạn 2021 – 2025” (Thành ủy Hà Nội, 2021; Thành ủy Hà Nội, 2023). Thành ủy đã ban hành hơn 600 văn bản triển khai; 100% cấp ủy thuộc phạm vi tổng hợp đã ban hành kế hoạch cụ thể hóa (Thành ủy Hà Nội, 2026b).
Hai là, Thành ủy lãnh đạo đổi mới công tác tuyên truyền, tạo sự thống nhất nhận thức và đồng thuận xã hội. Việc quán triệt Nghị quyết số 28-NQ/TW được tổ chức tới 712 điểm cầu với 52.344 cán bộ, đảng viên tham dự, tỉ lệ tham dự đạt trên 97% (Thành ủy Hà Nội, 2026b). Giai đoạn 2022 – 2025, báo chí chủ lực của Hà Nội đăng, phát trên 2.000 tin, bài, video, tọa đàm liên quan (Thành ủy Hà Nội, 2026b).
Ba là, Thành ủy lãnh đạo đổi mới công tác tổ chức, cán bộ, sắp xếp bộ máy theo hướng tinh gọn, đồng bộ. Giai đoạn 2023 – 2025, Hà Nội sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã từ 579 giảm xuống còn 526 đơn vị; từ ngày 01/7/2025, với chủ trương tổ chức mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, trên địa bàn Hà Nội có 126 xã, phường (Thành ủy Hà Nội, 2026b; Hà Phương, 2026). Cơ quan chuyên môn cấp Thành phố được sắp xếp từ 21 sở còn 15 sở; Đảng bộ Thành phố có 132 đảng bộ trực thuộc, trong đó 126 đảng bộ xã, phường (Thành ủy Hà Nội, 2026b). Công tác cán bộ được chỉ đạo chặt chẽ, bảo đảm bộ máy mới vận hành ổn định, không gián đoạn nhiệm vụ: bổ nhiệm 289 trường hợp, bổ nhiệm lại 94 trường hợp, điều động, luân chuyển 58 trường hợp lãnh đạo chủ chốt cấp xã, phường (Thành ủy Hà Nội, 2026b). Thành phố phê duyệt danh sách và chi trả kinh phí chính sách, chế độ khi sắp xếp tổ chức bộ máy, tổng kinh phí hơn 4.175 tỉ đồng (Thành ủy Hà Nội, 2026b). Thành ủy chú trọng xây dựng, củng cố tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh: củng cố tổ chức cơ sở đảng yếu kém, tăng cường xây dựng Đảng và đoàn thể nhân dân trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước, nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ và phát triển đảng viên (Thành ủy Hà Nội, 2026b).
Bốn là, Thành ủy lãnh đạo đổi mới công tác kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo hướng chủ động, trọng tâm, trọng điểm, gắn nội dung Nghị quyết số 28-NQ/TW vào chương trình kiểm tra, giám sát hằng năm, chú trọng phối hợp để tránh chồng chéo (Thành ủy Hà Nội, 2026b). Quý IV/2025, Ban Thường vụ Thành ủy tổ chức 20 đoàn giám sát làm việc trực tiếp với 126 xã, phường về 08 chuyên đề trọng tâm, giải quyết 551/565 kiến nghị (đạt 97,5%); Quý I/2026 tổ chức 12 đoàn kiểm tra tại 40 xã, phường. Ủy ban Kiểm tra Thành ủy giám sát thường xuyên 21 nội dung, giám sát chuyên sâu 04 nội dung có nguy cơ chậm muộn (Thành ủy Hà Nội, 2026b).
Từ tháng 6/2022 đến hết tháng 3/2026, cấp ủy các cấp đã kiểm tra 6.472 lượt tổ chức đảng và 6.353 đảng viên; giám sát 5.078 tổ chức đảng và 4.874 đảng viên (Thành ủy Hà Nội, 2026b). Ban Chỉ đạo Thành ủy đưa 90 vụ án, vụ việc vào diện theo dõi, chỉ đạo; 82 vụ đã giải quyết, đưa ra khỏi diện theo dõi (Thành ủy Hà Nội, 2026b).
Năm là, Thành ủy phát huy trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu, qua Đề án số 05-ĐA/TU về nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của các cấp ủy đảng (Thành ủy Hà Nội, 2026a). Tinh thần “Hà Nội đã nói là làm – làm nhanh, làm đúng, làm hiệu quả, làm đến cùng” là yêu cầu đổi mới phong cách lãnh đạo, phương pháp công tác, lề lối làm việc.
Sáu là, Thành ủy đẩy mạnh cải cách hành chính trong Đảng, đổi mới phong cách, phương pháp, lề lối làm việc gắn với chuyển đổi số. Đến tháng 6/2026, 100% xã, phường và cơ quan trong hệ thống chính trị Thành phố được kết nối hạ tầng số phục vụ lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành (Hà Phương, 2026).
Thứ hai, về hạn chế
Một là, xây dựng, ban hành văn bản chỉ đạo ở một số nơi chưa chuyển hóa mạnh mẽ: còn nặng về ban hành văn bản, tổ chức hội nghị, trong khi cụ thể hóa nghị quyết thành kết quả đo đếm được còn chậm, chưa đồng đều; năng lực giải quyết điểm nghẽn của cấp ủy cơ sở còn khác nhau (Thành ủy Hà Nội, 2026b).
Hai là, tuyên truyền, vận động tuy triển khai rộng nhưng ở một số nơi chưa tạo chuyển biến đồng đều từ nhận thức đến hành động, còn thiên về phổ biến nội dung, chưa đi sâu giải quyết vướng mắc tư tưởng, trách nhiệm của cán bộ, đảng viên; vận động Nhân dân, nắm bắt dư luận ở một số nơi chưa chủ động, nhất là trước vấn đề khó, nhạy cảm.
Ba là, công tác tổ chức, cán bộ còn bộc lộ điểm chưa theo kịp yêu cầu quản trị đô thị hiện đại: khối lượng công việc cấp xã tăng lớn, chất lượng đội ngũ chưa đồng đều, một số nơi còn lúng túng (Hà Phương, 2026). Vai trò, trách nhiệm người đứng đầu ở một số nơi chưa gắn chặt với kết quả cuối cùng; đánh giá cán bộ còn định tính; cơ chế khuyến khích dám nghĩ, dám làm chưa đủ mạnh; kỹ năng số của cán bộ chưa đồng đều, dữ liệu quản trị còn phân tán (Hà Phương, 2026).
Bốn là, phương thức lãnh đạo qua tổ chức đảng, đảng viên có nơi chưa phát huy đầy đủ vai trò hạt nhân chính trị, tính tiền phong, gương mẫu; chất lượng sinh hoạt chi bộ chưa đồng đều, một số nơi còn nặng về phổ biến văn bản, chưa gắn với điểm nghẽn của địa phương (Thành ủy Hà Nội, 2026b). Một bộ phận cán bộ, đảng viên còn đùn đẩy, né tránh, thiếu kỷ luật, trách nhiệm; cá biệt còn vi phạm kỷ luật, tham nhũng, lãng phí (Thành ủy Hà Nội, 2026a).
Năm là, kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực tuy được tăng cường nhưng vẫn cần nâng cao tính phòng ngừa, cảnh báo và xử lý từ sớm. Số lượng tổ chức đảng, đảng viên bị kiểm tra hoặc kỷ luật còn phụ thuộc phạm vi, cường độ kiểm tra, nên chưa tự thân chứng minh vi phạm tăng hay phòng ngừa yếu (Hà Phương, 2026).
Những hạn chế xuất phát từ nguyên nhân khách quan và chủ quan. Về khách quan, yêu cầu phát triển Thủ đô ngày càng cao, mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành trong thời gian ngắn, khối lượng nhiệm vụ cấp xã tăng, trong khi quy định về phân cấp, nguồn lực và dữ liệu đang tiếp tục hoàn thiện. Về chủ quan, một số cấp ủy, người đứng đầu chưa thật sự quyết liệt trong đổi mới tư duy, phương thức lãnh đạo; một số quy chế phối hợp chưa theo kịp thay đổi tổ chức; mục tiêu trong văn bản chưa chuyển đầy đủ thành chỉ báo kết quả; dữ liệu còn phân tán; năng lực quản trị, kỹ năng số của một bộ phận cán bộ chưa đồng đều. Nguyên nhân chính là hệ thống đánh giá từ chủ trương, thể chế hóa đến kết quả thực hiện và phản hồi của nhân dân chưa thống nhất; trách nhiệm giải trình theo sản phẩm chưa thành chuẩn ổn định ở mọi cấp.
3. Giải pháp tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Thành ủy Hà Nội đối với hệ thống chính trị thành phố trong thời gian tới
Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng yêu cầu “tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong giai đoạn mới” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr.384). Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị “về xây dựng và phát triển thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới” xác định định hướng chuyển sang mô hình “Đảng bộ số – Chính quyền kiến tạo – Doanh nghiệp tiên phong – Xã hội đồng thuận” (Bộ Chính trị, 2026). Văn kiện Đại hội lần thứ XVIII của Đảng bộ thành phố Hà Nội xác định tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức lãnh đạo, phong cách và lề lối làm việc theo hướng “kiến tạo – phục vụ”, gắn với khoa học quản trị đô thị hiện đại (Đảng bộ thành phố Hà Nội, 2025, tr.36). Từ đó, để tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Thành ủy Hà Nội đối với hệ thống chính trị thành phố trong thời gian tới, cần thực hiện các giải pháp sau:
Một là, đổi mới xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện nghị quyết, chủ trương theo hướng đúng, trúng, khả thi, lấy kết quả thực tiễn làm thước đo; tập trung vào vấn đề lớn, khó, có tính chiến lược và những “điểm nghẽn” tác động trực tiếp đến Thủ đô, hạn chế ban hành văn bản trùng lặp hoặc đi sâu vào công việc thuộc thẩm quyền điều hành của chính quyền. Xây dựng chủ trương phải dựa nhiều hơn vào tổng kết thực tiễn, dữ liệu, dự báo, phản biện chính sách; mỗi nghị quyết cần xác định rõ mục tiêu, cơ quan chủ trì, người chịu trách nhiệm, tiến độ và sản phẩm đầu ra.
Hai là, hoàn thiện cơ chế, quy chế và quan hệ công tác giữa Thành ủy với Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội các cấp trên địa bàn Thành phố. Cần rà soát, sửa đổi quy chế làm việc, phối hợp theo mô hình tổ chức mới; xác định rõ vấn đề Thành ủy quyết định chủ trương, vấn đề cho ý kiến định hướng, và nội dung Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân chủ động quyết định theo pháp luật. Đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội, cần tạo điều kiện để các tổ chức này chủ động thực hiện chức năng đại diện, giám sát, phản biện, giảm hành chính hóa. Thành ủy chỉ đạo cơ quan có thẩm quyền chủ trì nghiên cứu rà soát, đánh giá qua tỉ lệ nội dung phối hợp xử lý đúng hạn và tỉ lệ kiến nghị giám sát, phản biện được trả lời có căn cứ.
Ba là, tiếp tục đổi mới công tác tổ chức, cán bộ và trách nhiệm người đứng đầu, để công tác cán bộ thực sự trở thành phương thức bảo đảm chủ trương được tổ chức thực hiện hiệu quả. Trọng tâm là đổi mới đánh giá, bố trí, sử dụng cán bộ theo yêu cầu cụ thể của từng địa bàn, chú trọng năng lực quản trị đô thị, chuyển đổi số, phối hợp liên ngành. Đánh giá cán bộ phải gắn với sản phẩm, tiến độ; giao nhiệm vụ phải gắn với thẩm quyền, nguồn lực và trách nhiệm đến cùng. Khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung. Ban Tổ chức Thành ủy chủ trì hoàn thiện khung năng lực, bộ tiêu chí đầu ra theo vị trí việc làm.
Bốn là, đổi mới phương thức lãnh đạo hướng mạnh về cơ sở, phát huy vai trò tổ chức đảng trong vận hành hệ thống chính trị ở xã, phường. Trong điều kiện chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã, phường trực tiếp đảm nhiệm khối lượng công việc lớn hơn. Thành ủy cần giảm trung gian, tăng trực tiếp nắm cơ sở, giao quyền gắn với nguồn lực và kiểm tra kết quả; hoàn thiện cơ chế để đảng ủy xã, phường lãnh đạo, định hướng những vấn đề quan trọng theo chức năng, thẩm quyền; chính quyền chủ động quản lý theo pháp luật; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội thực hiện giám sát, phản biện. Sinh hoạt chi bộ cần tập trung vào vấn đề cụ thể của địa bàn, theo dõi bằng thời gian giải quyết công việc, mức độ quá tải và phản hồi của người dân.
Năm là, đổi mới công tác tuyên truyền, dân vận, đối thoại, phát huy vai trò giám sát, phản biện của nhân dân. Tuyên truyền cần chuyển từ phổ biến một chiều sang giải thích, thuyết phục, cung cấp thông tin kịp thời, tập trung vào vấn đề nhân dân quan tâm; dân vận phải bám sát cơ sở, kịp thời phát hiện tâm tư, nguyện vọng và vấn đề có thể phát sinh bức xúc. Đối thoại cần được tổ chức thường xuyên, thực chất, gắn với giải trình, theo dõi kết quả giải quyết kiến nghị. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội chủ trì tổng hợp, giám sát kiến nghị; công khai tỉ lệ được giải quyết, tỉ lệ được tiếp thu và thời gian phản hồi.
Sáu là, đổi mới kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực theo hướng giám sát thường xuyên, tập trung vào kết quả thực hiện nghị quyết và trách nhiệm người đứng đầu, ưu tiên địa bàn, lĩnh vực có nhiều quyền lực, nguồn lực hoặc nguy cơ phát sinh sai phạm; nội dung kiểm tra phải đi sâu vào tiến độ, sản phẩm, hiệu quả công việc và trách nhiệm cá nhân. Ủy ban Kiểm tra Thành ủy chủ trì kết nối dữ liệu tiến độ với kết quả thanh tra, kiểm toán, giám sát của Hội đồng nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và phản ánh của Nhân dân.
4. Kết luận
Đổi mới phương thức lãnh đạo của Thành ủy Hà Nội đối với hệ thống chính trị là yêu cầu khách quan, thường xuyên, có ý nghĩa trực tiếp đối với năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng bộ thành phố trong giai đoạn mới. Thời gian tới, Thành ủy Hà Nội tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt việc thể chế hóa, tổ chức thực hiện các nội dung nêu trên, gắn trách nhiệm cụ thể của từng cấp ủy, tổ chức, cá nhân, nhằm không ngừng nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng bộ Thành phố, đáp ứng yêu cầu xây dựng Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại trong kỷ nguyên mới./.
———————————————
Ngày nhận bài: 06/7/2026; Ngày phản biện: 10/7/2026; Ngày duyệt đăng: 25/8/2026
Email liên hệ: [email protected]
—————————————–
Tài liệu tham khảo
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2022). Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 17/11/2022 của Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII “về tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng đối với hệ thống chính trị trong giai đoạn mới”.
Bộ Chính trị (2026). Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 “về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới”.
Đảng bộ thành phố Hà Nội (2025). Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025 – 2030. Hà Nội.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập II). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Hà Phương (2026). Đổi mới tổ chức bộ máy gắn với xây dựng đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm. Cổng thông tin điện tử Đảng bộ Thành phố Hà Nội. https://thanhuyhanoi.vn, ngày 04/6/2026
Thành ủy Hà Nội (2021). Chương trình số 01-CTr/TU ngày 17/3/2021 “về tăng cường công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, xây dựng Đảng bộ và hệ thống chính trị thành phố trong sạch, vững mạnh; đẩy mạnh cải cách hành chính giai đoạn 2021 – 2025”.
Thành ủy Hà Nội (2023). Kế hoạch số 128-KH/TU ngày 19/01/2023 “thực hiện Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 17/11/2022 của Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII”.
Thành ủy Hà Nội (2026a). Đề án số 05-ĐA/TU ngày 01/4/2026 “về nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của các cấp ủy đảng; phát huy vai trò tiền phong, gương mẫu, trách nhiệm của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu trong kỷ nguyên mới”.
Thành ủy Hà Nội (2026b). Báo cáo số 122-BC/TU ngày 22/4/2026 của Thành ủy “về sơ kết 05 năm thực hiện Nghị quyết số 28-NQ/TW, ngày 17/11/2022 về tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng đối với hệ thống chính trị trong giai đoạn mới”
(Tạp chí Khoa học Chính trị Số 06/2026)
