TS. TRẦN NHẬT DUẬT
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Tóm tắt: Những quan điểm về cải cách bộ máy nhà nước của V.I.Lênin vẫn còn nguyên giá trị, là cơ sở lý luận khoa học, kim chỉ nam cho Đảng Cộng sản Việt Nam học tập, vận dụng vào thực tiễn xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả hiện nay. Bài viết phân tích quan điểm của V.I.Lênin về cải cách bộ máy nhà nước và sự vận dụng vào tinh gọn bộ máy ở Việt Nam hiện nay.
Từ khóa: bộ máy nhà nước; tinh gọn bộ máy; V.I.Lênin; Việt Nam
APPLYING V.I.LENIN’S VIEWPOINTS TO THE STREAMLINING OF THE STATE APPARATUS IN VIETNAM TODAY
Abstract: V.I.Lenin’s views on reforming the state apparatus remain highly relevant today, serving as a scientific theoretical foundation and a guiding principle for the Communist Party of Viet Nam in studying and applying them to the current practice of building a streamlined state apparatus that operates with greater capacity, effectiveness, and efficiency. This article analyzes V.I.Lenin’s perspectives on state apparatus reform and their application to the process of streamlining the state apparatus in Viet Nam.
Keywords: state apparatus; streamlining of the state apparatus; V.I.Lenin; Viet Nam
1. Đặt vấn đề
Khi đánh giá về hoạt động của bộ máy nhà nước xô-viết, hoạt động của Bộ dân ủy thanh tra công nông, V.I.Lênin nhận thấy còn nhiều yếu kém và sự cải tiến bộ máy nhà nước là vấn đề khó khăn phi thường, khó giải quyết, nhưng lại là vấn đề cấp bách cần phải cải tổ ngay. Theo V.I.Lênin, sự yếu kém đó bắt nguồn từ tình trạng hoạt động kém hiệu quả kéo dài: số lượng nhân viên thì nhiều nhưng chất lượng chưa cao; còn một số tàn dư của xã hội cũ chưa được khắc phục. Điểm cần giải quyết là số lượng và chất lượng của cán bộ, nhân viên trong các tổ chức của bộ máy nhà nước. V.I.Lênin cho rằng, số lượng cán bộ đông nhưng chất lượng chưa tốt, hiệu quả công việc không cao là nguyên nhân gây nên sự trì trệ của bộ máy nhà nước. Việc cải tổ bộ máy nhà nước cần phải có thời gian, thực hiện theo từng bước cẩn thận, chắc chắn để tìm ra lực lượng ưu tú trong lực lượng công nhân, tập trung vào lực lượng Hồng quân, những người ưu tú nhất của Đảng và cán bộ mới có trình độ, thật sự gương mẫu (V.I.Lênin, 2006b).
2. Phương pháp nghiên cứu
Bài viết sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp các quan điểm của V.I.Lênin qua các tác phẩm và các văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam để làm rõ giá trị vận dụng quan điểm của V.I.Lênin vào tinh gọn bộ máy nhà nước ở Việt Nam hiện nay.
3. Kết quả và thảo luận
3.1. Những quan điểm cơ bản của V.I.Lênin về cải cách bộ máy nhà nước
V.I.Lênin quan niệm, một bộ máy hoạt động hiệu quả không phải do số lượng cán bộ và quy mô, mà chủ yếu phụ thuộc vào chất lượng hoạt động. Muốn bộ máy hoạt động tốt, được nhân dân tín nhiệm thì phải được tổ chức một cách hợp lý, không được trùng lặp chức năng, nhiệm vụ giữa các bộ phận; không cần thiết phải nhiều nhân viên, nhiều tầng nấc. Bộ máy ấy phải được tổ chức một cách hợp lý nhất, phải chọn lựa và đào tạo được những nhân viên hiểu biết tốt, tinh thông nghiệp vụ đến mức không chê vào đâu được.
Thứ nhất, phải có quyết tâm chính trị cao, tiến hành một cách kiên quyết, nhưng vững chắc từng bước, không được nóng vội; đồng thời, phải kết hợp các cơ quan nhà nước với cơ quan đảng để tránh trùng lặp chức năng, nhiệm vụ
V.I.Lênin cho rằng, công cuộc cải cách bộ máy nhà nước phải có quyết tâm chính trị cao, tiến hành kiên quyết nhất, phải đi từng bước cẩn trọng, không được nóng vội. Mối quan hệ trong đảng phải trở thành nguyên tắc, chỉ thị chứ không phải dựa trên tình cảm bạn bè, dựa trên “lòng tín nhiệm” vô căn cứ. V.I.Lênin đã đề ra những quy định nghiêm khắc trong sinh hoạt đảng, về sau đã trở thành quy định đối với toàn bộ hoạt động của đảng, “chỉ có sự chấp hành nghiêm chỉnh điều lệ đó mới giúp chúng ta tránh được sự độc đoán và tùy hứng biểu hiện trong các tiểu tổ, tránh được những sự cãi vã ở tiểu tổ, những sự cãi vã mà người ta gọi là “quá trình” tự do của cuộc đấu tranh tư tưởng” (V.I.Lênin, 2005, tr.462). Để cải cách bộ máy nhà nước một cách vững vàng, chắc chắn, phải thực hiện từng bước đi thận trọng, không nóng vội. V.I.Lênin yêu cầu: “… vấn đề bộ máy nhà nước, chúng ta phải rút ra từ kinh nghiệm đã qua, câu kết luận là nên từ từ một chút thì hơn” (V.I.Lênin, 2006b, tr.442); đồng thời, cần tỉnh táo, tránh tư tưởng chủ quan, “phải kịp thời tỉnh ngộ”, “Điều tai hại nhất ở đây là hấp tấp. Điều tai hại nhất là tưởng rằng chúng ta biết được một tý như thế là đủ rồi” (V.I.Lênin, 2006b, tr.443). Quy tắc để xây dựng nên nhà nước mạnh không phải do đông cán bộ, rộng về quy mô, mà chủ yếu là do cách tổ chức sắp xếp khoa học và đội ngũ cán bộ có trình độ cao, chất lượng tốt, sẵn sàng cống hiến mới đáp ứng mục tiêu. “Tất cả cái gì thật sự là ưu tú trong chế độ xã hội của chúng ta phải được đem sử dụng một cách hết sức thận trọng, có suy nghĩ kỹ và với một sự am hiểu cặn kẽ” (V.I.Lênin, 2006b, tr.444); phải giữ vững quy tắc: chỉ hành động khi đã suy nghĩ chắc chắn và “nếu không kiên nhẫn, nếu không dành cho công tác ấy nhiều năm tháng thì tốt hơn là đừng bắt tay vào việc” (V.I.Lênin, 2006b, tr.447).
Theo V.I.Lênin, trong quá trình đổi mới bộ máy nhà nước, việc kết hợp các cơ quan nhà nước với cơ quan đảng để tránh trùng lặp chức năng, nhiệm vụ. V.I.Lênin đặt câu hỏi: “Làm thế nào có thể kết hợp được một cơ quan đảng với một cơ quan chính quyền xô-viết” (V.I.Lênin, 2006b, tr.452). Với câu hỏi này, V.I.Lênin tự đưa ra câu trả lời: “Thật vậy, tại sao lại không kết hợp hai loại cơ quan đó lại khi lợi ích của công việc đòi hỏi phải làm như thế? Phải chăng chưa bao giờ có ai nhận xét chẳng hạn rằng trong một bộ dân ủy như Bộ dân ủy ngoại giao, việc kết hợp như thế thật là vô cùng có ích và đã được thực hiện ngay từ khi bộ đó mới thành lập?… Phải chăng sự kết hợp linh hoạt của yếu tố chính quyền với yếu tố đảng lại không phải là một nguồn sức mạnh phi thường trong chính sách của chúng ta? Tôi tin rằng điều gì đã được chứng thực là đúng, đã đứng vững chắc trong chính sách đối ngoại của ta và đã ăn sâu vào trong phong tục tập quán đến mức không còn gây ra một chút hoài nghi nào về phương diện ấy nữa, thì ít ra cũng sẽ thích hợp như thế (và tôi nghĩ rằng sẽ thích hợp nhiều hơn) với toàn thể bộ máy nhà nước của ta” (V.I.Lênin, 2006b, tr.452). Để tránh trùng lặp nhiệm vụ giữa cơ quan đảng với bộ máy nhà nước, từ thực tiễn kết hợp giữa Bộ dân ủy ngoại giao với cơ quan đối ngoại của Đảng, V.I.Lênin tin rằng, sự hợp nhất bộ máy kiểm tra của Đảng với bộ máy kiểm tra của chính quyền sẽ đem lại các kết quả tốt đẹp cho công tác lãnh đạo, điều hành và không có trở ngại gì. V.I.Lênin tiếp tục đặt ra câu hỏi: “tại sao, đối với cơ quan ấy, lại không thừa nhận là có thể hợp nhất một cách độc đáo bộ máy kiểm tra của đảng với bộ máy kiểm tra của chính quyền?” (V.I.Lênin, 2006b, tr.453). V.I.Lênin tiếp tục tự trả lời: “Về phần tôi, tôi thấy là làm như vậy không có trở ngại gì cả. Hơn nữa, tôi tin rằng sự hợp nhất ấy là điều đảm bảo duy nhất cho một hoạt động có kết quả. Tôi nghĩ rằng tất cả mọi hoài nghi đối với điểm đó đều phát ra từ những xó xỉnh bụi bặm nhất của bộ máy nhà nước của chúng ta, và những hoài nghi ấy chỉ đáng có một điều là: đem ra mà chế giễu” (V.I.Lênin, 2006b, tr.453).
Thứ hai, phải có những quyết sách lãnh đạo đột phá, đổi mới mạnh mẽ để giải quyết những vấn đề trọng điểm bảo đảm cho nhà nước Xô-viết vững mạnh
Quyết sách đột phá, theo V.I.Lênin, cần phải đổi mới bộ máy cơ quan Bộ dân ủy thanh tra công nông. V.I.Lênin coi Bộ dân ủy thanh tra công nông là “công cụ để cải tiến bộ máy nhà nước”, là “trung tâm của hệ thần kinh”; nếu tác động đến nó sẽ làm rung chuyển toàn bộ các cơ quan khác của bộ máy nhà nước. V.I.Lênin cho rằng, việc đổi mới mạnh mẽ, toàn diện và triệt để bảo đảm nhà nước đạt được mục tiêu đã đề ra, trở thành nhà nước thực sự trong sạch và gương mẫu là công việc khó khăn và phức tạp, nhất là trong hoàn cảnh nhà nước Xô-viết có nền nông nghiệp lạc hậu, sản xuất nhỏ tiến lên xã hội chủ nghĩa. Về phương diện quốc tế, mục tiêu đặt ra đối với nhà nước Xô-viết là nhà nước phải thực sự vững mạnh, phải được xây dựng trên cơ sở vững chắc của khối liên minh công – nông, bảo đảm đứng vững trước sự bao vây, cấm vận của kẻ thù. Từ đó, V.I.Lênin đã phân tích bối cảnh, tình hình cách mạng, đánh giá hoạt động của bộ máy nhà nước, tìm ra những nguyên nhân dẫn đến sự trì trệ, kém hiệu quả và đề ra cách thức tiến hành đổi mới. Theo Người, nguyên nhân dẫn đến việc bộ máy nhà nước trì trệ, kém hiệu quả là: “Từ trước đến nay, chúng ta có quá ít thì giờ để nghĩ đến và chú trọng đến chất lượng của bộ máy nhà nước của chúng ta” (V.I.Lênin, 2006b, tr.442). V.I.Lênin coi việc tập trung quan tâm đến cải cách bộ máy nhà nước cồng kềnh, đưa ra giải pháp chỉnh đốn và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ là nhiệm vụ quan trọng cần ưu tiên: “nên quan tâm chỉnh đốn bộ máy đó một cách thật đặc biệt chu đáo, quan tâm tập trung cho Bộ dân ủy thanh tra công nông một số nhân viên có phẩm chất cao” (V.I.Lênin, 2006b, tr.442).
Thứ ba, bộ máy nhà nước Xô-viết phải thực sự gọn nhẹ, tinh giản, tiết kiệm
Qua hoạt động của bộ máy nhà nước xô-viết thời bấy giờ, V.I.Lênin nhận thấy bộ máy nhà nước quan liêu, cồng kềnh, hoạt động kém hiệu quả, mặc dù bộ máy đã được cải tiến trong 05 năm trước đó: “Thế là đã năm năm, chúng ta ra sức cải tiến bộ máy nhà nước của ta. Nhưng đó chỉ là một hoạt động phí công, một hoạt động, qua năm năm, đã chỉ cho chúng ta thấy rõ rằng hoạt động đó chỉ là vô hiệu, thậm chí còn vô ích, hay thậm chí còn có hại là khác. Nhìn hoạt động phí công ấy thì tưởng là chúng ta công tác, nhưng thực tế, hoạt động đó đã làm cho những cơ quan và đầu óc của chúng ta đóng cáu lại” (V.I.Lênin, 2006b, tr.445). V.I.Lênin đề xuất phải tinh gọn tổ chức bộ máy nhà nước để bộ máy đó được tổ chức hợp lý, tinh gọn, không có bộ phận thừa; không có sự trùng lặp, chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ. Cơ cấu bộ máy nhà nước chưa gọn nhẹ và đội ngũ cán bộ chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn đặt ra, số lượng cán bộ đông nhưng chất lượng cán bộ chưa cao. Vì vậy, theo V.I.Lênin, cần phải cải thiện ngay, “cần phải tỏ ra đặc biệt keo cú về mặt số lượng” (V.I.Lênin, 2006b, tr.446), phải lựa chọn từ những công nhân, nông dân ưu tú tham gia bộ máy nhà nước mới bảo đảm yêu cầu cải cách đặt ra. Trong Thư gửi Đoàn chủ tịch Đại hội V công đoàn những người làm công tác xô-viết toàn Nga, V.I.Lênin viết: “Nhiệm vụ cấp thiết chủ yếu nhất trong lúc này, và cũng vẫn còn là nhiệm vụ quan trọng nhất trong những năm sắp tới, là không ngừng tinh giản bộ máy xô-viết và giảm bớt chi phí của nó bằng cách giảm nhẹ biên chế, cải tiến tổ chức, xóa bỏ tác phong lề mề hành chính, bệnh quan liêu và giảm bớt các khoản chi tiêu phi sản xuất” (V.I.Lênin, 2006b, tr.359).
Cải cách bộ máy nhà nước là công việc khó khăn, lâu dài, đòi hỏi nỗ lực không ngừng. Theo V.I.Lênin, “chúng ta phải gắng sức xây dựng một nhà nước, trong đó công nhân tiếp tục lãnh đạo nông dân, duy trì được lòng tin của họ đối với mình và trừ bỏ được cả đến những lãng phí nhỏ nhất trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội, bằng cách thực hành tiết kiệm nghiêm ngặt” (V.I.Lênin, 2006b, tr.458). Bởi, cải cách bộ máy nhà nước liên quan đến con người, đến nhu cầu và lợi ích của cán bộ; muốn làm tốt việc này, người đứng đầu phải khách quan, công tâm, tiết kiệm, tránh lãng phí, đồng thời phải hết sức thận trọng. V.I.Lênin viết: “Chúng ta phải thực hành tiết kiệm tột mức trong bộ máy nhà nước của chúng ta. Chúng ta phải bài trừ mọi vết tích lãng phí mà nước Nga quân chủ và bộ máy quan liêu tư bản chủ nghĩa của nó đã để lại” (V.I.Lênin, 2006b, tr.458-459). Muốn đạt được mục tiêu cải cách bộ máy, khó tránh khỏi sự kháng cự “một cách mãnh liệt” từ chính những thành phần, thế lực đối lập về lợi ích, nhưng phải “kiên trì, phi thường” mới bảo đảm được sự thắng lợi. V.I.Lênin khẳng định: “Chỉ có làm cho bộ máy của chúng ta trong sạch đến tột mức, chỉ có giảm bớt đến mức tối đa tất cả những cái không tuyệt đối cần thiết, chúng ta mới có thể đứng vững được” (V.I.Lênin, 2006b, tr.458) và “phải tuân theo quy tắc này: thà ít mà tốt… Tôi biết rằng giữ vững quy tắc ấy và vận dụng được nó vào tình hình thực tế của chúng ta là khó khăn… Tôi biết rằng sẽ phải kháng cự lại một cách mãnh liệt, sẽ phải tỏ ra kiên trì phi thường, rằng công tác ấy, ít nhất là trong những năm đầu, sẽ vô cùng ít hiệu quả. Song tôi vẫn tin chắc rằng chỉ có tiến hành công tác đó…, chúng ta mới có thể xây dựng được một nước cộng hòa thật sự xứng danh là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa xô-viết” (V.I.Lênin, 2006b, tr.445).
Thứ tư, bộ máy nhà nước xô-viết phải xây dựng được đội ngũ cán bộ chất lượng cao, họ là lực lượng ưu tú của Đảng trong giai cấp công nhân và giới trí thức
Lựa chọn cán bộ để phục vụ trong bộ máy nhà nước xô-viết phải tìm ra được những người có trình độ, tâm huyết với nhiệm vụ được giao, có nghĩa là những cán bộ ấy phải có phẩm chất và năng lực tốt, phải có trình độ cao, yêu nghề, phải được đào tạo và có uy tín chuyên môn, nghiệp vụ, có kỹ năng lãnh đạo, quản lý. V.I.Lênin cho rằng: “Làm sao các đồng chí có thể quản lý được nếu không có uy tín chuyên môn, làm sao có thể quản lý được nếu không có kiến thức đầy đủ, nếu không tinh thông khoa học quản lý… Muốn quản lý được, thì cần am hiểu công việc và phải là một cán bộ quản lý giỏi” (V.I.Lênin, 2006a, tr.257). Vì thế, mỗi người phải tự nỗ lực, cố gắng nâng cao trình độ mới bảo đảm yêu cầu nhiệm vụ công việc của Nhà nước và nhân dân giao phó. V.I.Lênin yêu cầu số lượng ít, nhưng chất lượng phải cao, có uy tín bản thân và cố gắng học tập, coi học tập là bộ phận khăng khít của cuộc sống, ra sức học tập nâng cao trình độ lý luận để phục vụ đất nước. Tuy nhiên, theo V.I.Lênin, cán bộ học tập trang bị lý luận là chưa đủ, mà phải đưa tri thức lý luận đó để vận dụng vào thực tiễn cuộc sống, chứ không chỉ là những tri thức vô hồn “trên giấy”. Người cán bộ cách mạng phải thực sự là lực lượng ưu tú của Đảng trong giai cấp công nhân và giới trí thức. V.I.Lênin viết: “Muốn đổi mới bộ máy nhà nước của chúng ta, phải cố hết sức tự đặt cho mình nhiệm vụ sau đây: một là học tập, hai là học tập, ba là học tập mãi, và sau nữa, phải làm sao cho học thức ở nước ta không nằm trên giấy hoặc là một lời nói theo mốt nữa (điều này, phải thú thực là thường hay xảy ra ở nước ta), phải làm sao cho học thức thực sự ăn sâu vào trí não, hoàn toàn và thực tế trở thành một bộ phận khăng khít của cuộc sống của chúng ta” (V.I.Lênin, 2006b, tr.444). V.I.Lênin đặt ra yêu cầu rất rõ về tiêu chuẩn cán bộ:
Một là, tiêu chuẩn chung là những người không sợ khó khăn, không lùi bước trước mọi cuộc đấu tranh để đạt được mục đích cuối cùng, có tinh thần đoàn kết, không vị nể cá nhân, có bản lĩnh chính trị vững vàng, nắm bắt và xử lý tình hình thực tiễn tốt. Họ sẽ không nói lời nào trái với lương tâm và sẽ đặt cho mình một mục đích nghiêm túc. Theo V.I.Lênin, đó là “những phần tử ưu tú trong chế độ xã hội của chúng ta, tức là: trước hết, những công nhân tiên tiến, và sau nữa, những phần tử thật sự có học thức” (V.I.Lênin, 2006b, tr.444).
Hai là, tiêu chuẩn cụ thể: thứ nhất, người có uy tín (là những người được tập thể giới thiệu); thứ hai, người qua được một kỳ sát hạch chứng nhận rằng họ hiểu biết về bộ máy nhà nước; thứ ba, người có hiểu biết lý luận thường thức về bộ máy nhà nước, biết về nguyên tắc của khoa học quản lý, những giấy tờ sổ sách; thứ tư, người biết phối hợp tốt trong công tác với cán bộ, cơ quan liên quan, với người giúp việc… để bộ máy hoạt động tốt (V.I.Lênin, 2006b, tr.447). Theo V.I.Lênin, muốn tìm được những người ưu tú phục vụ nhà nước theo tiêu chuẩn “keo cú về số lượng”, tốt về chất lượng, phải quan tâm đến công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. đó là nỗ lực lâu dài để huấn luyện đội ngũ về phương pháp làm việc và công tác quản lý: “Mở ngay một cuộc thi soạn hai cuốn sách giáo khoa, hoặc nhiều hơn nữa, viết về tổ chức công tác nói chung, và đặc biệt là về công tác quản lý” (V.I.Lênin, 2006b, tr.449) và “cử một vài người có năng lực và tận tâm sang Đức hay sang Anh để sưu tầm tài liệu và nghiên cứu vấn đề” (V.I.Lênin, 2006b, tr.449).
Thứ năm, bộ máy nhà nước xô-viết phải kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ để thanh lọc được những thành phần cơ hội, quan liêu, làm việc thiếu trách nhiệm, kém hiệu quả
Từ thực tiễn hoạt động kém hiệu quả của bộ máy nhà nước hiện tại, V.I.Lênin thẳng thắn thừa nhận đó là “một thực tế đáng buồn, nếu không muốn nói là rất tồi tệ” (V.I.Lênin, 2006b, tr.442), nhưng người cộng sản không được nao núng, bi quan mà phải đối diện, phải hành động, “phải suy nghĩ nghiêm chỉnh xem nên khắc phục những khuyết điểm của bộ máy ấy như thế nào” (V.I.Lênin, 2006b, tr.442). Muốn khắc phục triệt để những yếu kém, “thực tế đáng buồn” của bộ máy nhà nước, theo V.I.Lênin, phải tiến hành kiểm tra nghiêm ngặt nhất. V.I.Lênin coi công tác kiểm tra là công việc trọng tâm cần được đề cao và là một trong những nội dung cơ bản nhất của công tác quản lý nhà nước: “Không quên kiểm tra đi, kiểm tra lại nhiều lần”, “Phải nghĩ đến chuyện kiểm tra lại những chủ trương mà chúng ta tuyên bố hàng giờ, quyết định hàng phút, rồi từng giây chứng minh tính chất không vững chắc, không kiên định và khó hiểu của những chủ trương đó” (V.I.Lênin, 2006b, tr.443). V.I.Lênin tin rằng, chỉ có thông qua công tác kiểm tra, kiểm tra thật kỹ mới phát hiện ra được tính đúng đắn, tính phù hợp của các đường lối, chỉ thị, nghị quyết của Đảng so với thực tiễn, từ đó có những sửa đổi, bổ sung, phát triển sáng tạo các chủ trương, đường lối, chỉ thị, nghị quyết của đảng. Ngoài kiểm tra công việc thực tế, theo V.I.Lênin, còn có cách tiếp cận khác của người lãnh đạo là thông qua công việc thực tế ở cơ sở bằng hình thức tổ chức tiếp dân, bởi đây là một cách tiếp nhận thông tin từ người dân rất hiệu quả và thể hiện tính dân chủ trong lãnh đạo cách mạng.
Để thực hiện tốt công tác thanh tra, kiểm tra, V.I.Lênin cho rằng, phải lựa chọn cán bộ làm công tác thanh tra, kiểm tra là những người xứng đáng nhất thông qua các đợt sát hạch, thi cử khách quan và nghiêm ngặt nhất, phải lựa chọn: “Những công nhân mà chúng ta chỉ định là ủy viên Ban kiểm tra trung ương phải là những người cộng sản không thể chê trách được” (V.I.Lênin, 2006b, tr.446) và “chúng ta phải lựa chọn đặc biệt cẩn thận những cán bộ của Bộ dân ủy thanh tra công nông, căn cứ vào một sự kiểm tra nghiêm ngặt nhất, chứ không khác được” (V.I.Lênin, 2006b, tr.446). V.I.Lênin đặt ra yêu cầu: “Cử một tiểu ban trù bị có trách nhiệm tìm những người để tuyển vào chức vụ ủy viên Ban kiểm tra trung ương” (V.I.Lênin, 2006b, tr.449). V.I.Lênin cho rằng, lựa chọn cán bộ phải được tiến hành cẩn trọng, nghiêm túc. Khi đã lựa chọn được cán bộ là những người cộng sản ưu tú thì phải đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ và cất nhắc, đề bạt, sử dụng đúng năng lực, sở trường của họ: “Sau hết, họ cũng có nhiệm vụ phải học lý luận, nghĩa là lý luận về tổ chức công tác mà họ có ý định chuyên làm” và “họ sẽ phải thực tập dưới sự lãnh đạo hoặc những đồng chí có kinh nghiệm” (V.I.Lênin, 2006b, tr.450). Đồng thời, Đảng phải thanh lọc những thành phần cơ hội, quan liêu, tham nhũng, làm việc thiếu trách nhiệm, kém hiệu quả để làm trong sạch bộ máy nhà nước. Bản thân V.I.Lênin là một tấm gương sáng về cách lãnh đạo, tác phong làm việc khoa học. Điều đó minh chứng qua công việc hằng ngày, cách lãnh đạo, nguyên tắc làm việc, lời nói, cử chỉ, diện mạo, sự kiên trung, tận tâm, tận hiến của người cộng sản – vị lãnh tụ của phong trào đấu tranh giải phóng, cá nhân kiệt xuất của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế.
3.2. Ý nghĩa thực tiễn trong xây dựng bộ máy nhà nước Việt Nam tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả
Từ thực tiễn đổi mới ở Việt Nam cho thấy, trong suốt quá trình lãnh đạo, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi trọng công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh trên cơ sở phát huy ý chí, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc kết hợp với sức mạnh của thời đại để xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Ý nghĩa của việc vận dụng quan điểm của V.I.Lênin vào thực tiễn công tác lãnh đạo ở Việt Nam cho thấy, chỉ khi nào Đảng đưa ra được quyết sách đột phá trong công tác cán bộ, tạo nên sự đổi mới mạnh mẽ, đồng bộ; chỉ khi nào đội ngũ cán bộ chất lượng cao, được tôi luyện trong thực tiễn, gương mẫu và thực sự gắn bó, quan tâm đến lợi ích của nhân dân lao động, thực hiện nghiêm các nguyên tắc của Đảng, đưa ra quyết sách đúng đắn, coi trọng kiểm tra và giám sát, không khoan nhượng với khuyết điểm…, thì khi đó Đảng mới tạo được niềm tin vững chắc của Nhân dân, được Nhân dân đồng tình, ủng hộ và nguyện một lòng theo Đảng.
Quan điểm, đường lối của Đảng về xây dựng Nhà nước tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả liên tục được bổ sung, hoàn thiện và triển khai nghiêm túc, đi vào thực tiễn cuộc sống. Từ Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII “Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả” đến Đại hội lần thứ XIII, Đảng chỉ rõ đẩy mạnh công tác xây dựng Đảng về tổ chức, gắn sắp xếp tổ chức bộ máy với nâng cao chất lượng và cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng. Đại hội lần thứ XIV của Đảng yêu cầu xây dựng bộ máy nhà nước Việt Nam tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, mở rộng không gian phát triển: “Tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị. Đẩy mạnh thực hiện và tiếp tục hoàn thiện mô hình tổng thể và tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị. Hoàn thiện cơ chế bảo đảm sự đồng bộ, liên thông giữa các quy định của Đảng với pháp luật của Nhà nước về tổ chức bộ máy, hoạt động và biên chế của hệ thống chính trị” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr.283). Văn kiện cũng nhấn mạnh: “Tiếp tục hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy, biên chế, mối quan hệ công tác giữa các cấp chính quyền” và “Tiếp tục hoàn thiện việc vận hành chính quyền địa phương 2 cấp” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr.283). Theo đó, cần đổi mới mạnh mẽ tổ chức bộ máy nhà nước từ Trung ương đến địa phương theo hướng tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian, đồng thời giữ vững nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất, có phân công, phối hợp và kiểm soát. Quản lý nhà nước chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy “quản trị phát triển, kiến tạo và phục vụ”, “lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm”, đẩy mạnh chuyển đổi số để tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, giữa chính quyền với người dân và doanh nghiệp, góp phần nâng cao năng lực quản lý, điều hành của chính quyền phục vụ đáp ứng yêu cầu phát triển mới.
3.3. Giải pháp xây dựng bộ máy nhà nước Việt Nam tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả trong tình hình mới
Trong thời kỳ mới, để hoạt động lãnh đạo có hiệu quả, Đảng ta cần tiếp tục vận dụng sáng tạo các quan điểm của V.I.Lênin vào xây dựng bộ máy nhà nước Việt Nam tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, tập trung thực hiện các giải pháp sau:
Thứ nhất, xây dựng bộ máy nhà nước thực sự gọn nhẹ, tinh giản, tiết kiệm, để tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị không còn cồng kềnh, nhiều tầng nấc, nhiều đầu mối. Để làm tốt công cuộc xây dựng bộ máy nhà nước, cần nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng, tập thể lãnh đạo, người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị, địa phương về cuộc cách mạng sắp xếp tổ chức bộ máy và coi đây là nhiệm vụ trọng tâm cần phải triển khai quyết liệt, đồng bộ.
Thứ hai, cần có đội ngũ cán bộ, đảng viên trong bộ máy nhà nước chất lượng cao, được học tập, đào tạo bài bản, có phẩm chất, năng lực, uy tín ngang tầm nhiệm vụ; họ thực sự là lực lượng ưu tú của Đảng và được Nhân dân tín nhiệm. Muốn có được đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu, người đứng đầu và đội ngũ cán bộ, đảng viên phải thực sự gương mẫu, đi đầu, sáng tạo trong học tập, nâng cao trình độ ngoại ngữ, chuyên môn, nghiệp vụ và sử dụng thành thạo công nghệ thông tin đáp ứng yêu cầu hội nhập.
Thứ ba, cần có những quyết sách lãnh đạo đột phá, đổi mới mạnh mẽ và giải quyết được những vấn đề trọng điểm của đất nước trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế. Để có được quyết sách đó, Đảng cần nghiên cứu, bám sát thực tiễn, điều tra, phân tích toàn diện; việc gì cũng phải phân tích thấu đáo, cẩn thận rồi mới ra quyết định và điều hành tổ chức thực hiện đến nơi, đến chốn, đem lại kết quả thiết thực nhất.
Thứ tư, cần có quyết tâm chính trị cao, phải tiến hành một cách kiên quyết, vững chắc từng bước. Đảng cần nghiên cứu kỹ tình hình thực tế, thu thập, phân tích thông tin chân thực nhất, bảo đảm phản ánh kịp thời, chính xác những tình hình cơ bản, nắm đúng vấn đề lãnh đạo cần hướng tới, hoạch định chiến lược để ra quyết định đúng đắn, kịp thời, từ đó đề ra những nội dung, phương pháp lãnh đạo giải quyết những vấn đề mới nảy sinh từ thực tiễn.
Thứ năm, tăng cường kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ, kỷ luật nghiêm minh để loại bỏ khỏi bộ máy nhà nước những cán bộ cơ hội, quan liêu, làm việc thiếu trách nhiệm, kém hiệu quả. Muốn công tác kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ, kỷ luật nghiêm minh được thực hiện có chất lượng và hiệu quả, người đứng đầu và đội ngũ cán bộ, đảng viên phải thực hiện tự phê bình và phê bình; kỷ luật nghiêm minh đối với cán bộ, đảng viên vi phạm để kịp thời ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng cán bộ, đảng viên suy thoái, biến chất, phai nhạt lý tưởng của Đảng, làm phương hại đến vai trò lãnh đạo của Đảng cũng như làm giảm niềm tin của Nhân dân đối với Đảng.
4. Kết luận
Những quan điểm của V.I.Lênin về cải cách bộ máy nhà nước vẫn còn giá trị lý luận và thực tiễn đối với Việt Nam hiện nay. Việc vận dụng sáng tạo các quan điểm đó có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong tình hình mới./.
Ngày nhận bài: 06/4/2026; ngày thẩm định: 09/4/2026; ngày duyệt đăng: 27/4/2026
Email liên hệ: [email protected]
——————————————————————–
Tài liệu tham khảo
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập II). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
V.I.Lênin (2005). Toàn tập (Tập 8). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
V.I.Lênin (2006a). Toàn tập (Tập 40). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
V.I.Lênin (2006b). Toàn tập (Tập 45). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
(Tạp chí Khoa học chính trị số 03/2026)
